Podstawowe informacje

Historia i dzień dzisiejszy pracy socjalnej w Polsce

Tradycje polskiej pracy socjalnej sięgają lat dwudziestych ubiegłego wieku. W 1925 roku Helena Radlińska zorganizowała przy Wolnej Wszechnicy Polskiej Studium Pracy Społeczno-Oświatowej, przygotowujące do zawodu pracowników społecznych. To pierwsza w kraju, a czwarta w Europie, szkoła kształcąca na poziomie wyższym przyszłe kadry pracy socjalnej. Celem pracy socjalnej było wówczas zapewnienie podstawowych warunków życia tym, którzy zostali ich pozbawieni.

Lata przedwojenne to także pierwsza ustawa o pomocy społecznej i wielka karta zapisana w jej dziejach przez dr. Janusza Korczaka, walczącego przede wszystkim o uznanie i respektowanie praw dziecka. W Polsce powojennej znaczenie pomagania marginalizowano przyporządkowując ówczesną – jak to nazywano – opiekę społeczną – resortowi zdrowia.

Podstawą reformy systemu pomocy społecznej na początku lat 90. ubiegłego stulecia stały się ustalenia zawarte przez uczestników Okrągłego Stołu i działalność innego wielkiego społecznika – ministra pracy i polityki społecznej Jacka Kuronia, który odpowiadał za osłonę socjalną rozpoczynającej się właśnie transformacji ustrojowej. W listopadzie 1990 roku jednogłośnie została uchwalona pierwsza powojenna ustawa o pomocy społecznej, na mocy której zaczęto tworzyć ośrodki pomocy społecznej na poziomie gmin. A z inicjatywy ministra Kuronia, przyjaciela ubogich i wykluczonych, narodził się po raz kolejny zawód – pracownik socjalny. Pomaganie świadczone przez wyspecjalizowane instytucje nabrało cech profesjonalizmu w odróżnieniu od charytatywności działań organizacji pozarządowych. Ten profesjonalizm w ciągu minionych dwudziestu lat stał się jedną z głównych cech polskiej pracy socjalnej.

Czym jest praca socjalna?

Praca socjalna to:

  • interdyscyplinarna działalność zawodowa mająca na celu pomoc osobom i rodzinom we wzmacnianiu lub  odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie poprzez pełnienie odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków sprzyjających temu celów,
  • bezpośredni kontakt z ludźmi potrzebującymi, wymagającymi wsparcia w danym momencie,
  • działania instytucjonalne i administracyjne,
  • świadczenie niepieniężne udzielane przez instytucje pomocy społecznej.

Praca socjalna to, mówiąc prościej, wyszukiwanie przez służby pomocy społecznej zasobów istniejących w człowieku zagrożonym w jakimś momencie swojego życia wykluczeniem społecznym. To wsparcie udzielane tym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji, której samodzielnie nie będą w stanie przezwyciężyć.

Praca socjalna prowadzona jest:

  • z jednostką/rodziną w celu rozwinięcia lub wzmocnienia jej aktywności i samodzielności życiowej,
  • z grupą – wzmocnienie przez aktywność społeczną – w celu włączenia do społeczeństwa obywatelskiego,
  • ze społecznością/środowiskiem lokalnym w celu zapewnienia współpracy i koordynacji działań instytucji i organizacji istotnych dla zaspokajania potrzeb członków tej społeczności.

Praca socjalna świadczona jest osobom i rodzinom bez względu na posiadany dochód.

Kim jest pracownik socjalny?

Pracownik socjalny jest przewodnikiem osoby/rodziny w pokonywaniu życiowych zakrętów i „wychodzeniu na prostą”, animatorem zmiany. Jego zadaniem jest wsparcie w trudnej sytuacji. Na początku pracy z osobą/rodziną wymagającą wsparcia, szuka przyczyn określonych problemów i stara się znaleźć rozwiązania systemowe. Pomaga zdefiniować przyczyny problemów, wzmacnia osobę, grupę lub środowisko i stara się wprowadzić trwałe zmiany ich funkcjonowaniu. Kiedy osiągnie cel i osoba/rodzina, którą wspierał, zaczyna być samodzielna w środowisku, usuwa się z jej życia.

Pracownikiem socjalnym może zostać osoba, która posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych, dyplom wyższej szkoły zawodowej o specjalności praca socjalna lub ukończone studia wyższe o specjalności praca socjalna na kierunku: pedagogika, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia lub nauki o rodzinie.

Na Mazowszu jest ponad 2,4 tysiąca pracowników socjalnych. Są zatrudnieni we wszystkich jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Pracują także w innych instytucjach, np. szpitalach i zakładach karnych oraz organizacjach pozarządowych.

Pracownik socjalny ma obowiązek kierować się zasadą dobra osób i rodzin, którym służy, poszanowania ich godności i prawa do samostanowienia, przeciwdziałać praktykom niehumanitarnym i dyskryminującym, udzielać zgłaszającym się pełnej informacji o przysługujących świadczeniach i dostępnych formach pomocy, zachować w tajemnicy informacje uzyskane w trakcie czynności zawodowych.

Jaki jest cel działań pracownika socjalnego?

Celem działań pracownika socjalnego jest dziś pełne uczestnictwo osoby/rodziny w życiu lokalnej społeczności. Aby było to możliwe, należy mu zapewnić nie tylko dostęp do zatrudnienia, m.in. przez podwyższanie kwalifikacji i dostęp do szerokiej gamy usług społecznych, ale także spowodować zmianę postaw. Podstawowym warunkiem powodzenia działań pracownika socjalnego jest tu pełna aktywność osoby/rodziny w całym procesie pomagania.

Jednym z narzędzi aktywnej integracji, w ramach którego pracownicy socjalni angażują mieszkańców do aktywności i samopomocy, tworząc koalicję na rzecz rozwiązywania problemów społecznych, jest Program Aktywności Lokalnej (PAL). W realizację PAL-u włączane są lokalne władze, instytucje samorządowe, służby społeczne, kościół i organizacje pozarządowe. (Linki: Przygotowanie i realizacja PAL – miasto, gmina…”)

Wejście Polski do Unii Europejskiej i możliwość korzystania z funduszy strukturalnych wniosło nową jakość do pracy socjalnej jaką jest aktywna integracja w działaniu na rzecz wszystkich potrzebujących wsparcia.

Kto może korzystać z pomocy społecznej?

Z profesjonalnej pomocy społecznej mogą skorzystać osoby zagrożone wykluczeniem z m.in. powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

W praktyce oznacza to, że wsparcia oferowanego w ramach pracy socjalnej może skorzystać każda osoba, która będzie jej potrzebowała w danym momencie swego życia.

Doskonałym przykładem jest nie tylko osoba zagrożona wykluczeniem społecznym ze względu na długotrwały brak pracy, ale także ofiara klęski żywiołowej, która wcześniej była np. zamożnym przedsiębiorcą. Są to tzw. działania ratownicze pracy socjalnej. W dobie klęsk żywiołowych i katastrof to wyzwanie dla pracy socjalnej staje się szczególnie ważne.
 


Program Kapitał Ludzki
Portal współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach
Europejskiego Funduszu Społecznego
Program Kapitał Ludzki